Niniejsza strona korzysta z plików cookies, które umożliwiają i ułatwiają Ci korzystanie z jej zasobów. Korzystając z serwisu wyrażasz jednocześnie zgodę na wykorzystanie plików cookies.
Szczegółowe informacje znajdziesz w zakładce Polityka prywatności. Możesz także zmienić ustawienia dotyczące plików cookies w ustawieniach swojej przeglądarki.
Nie pokazuj więcej tego powiadomienia.
Dla małych firm
Rozmowa z Joanną Długokęcką na temat badań świadomościowych w ramach projektu „3xśrodowisko"

Przeprowadzała Pani, w trakcie trwania projektu, badania świadomościowe wśród uczestników projektu. Na czym te badania polegały?

Badanie, przeprowadzone przez nas miało na celu zbadanie zmian świadomości ekologicznej przedsiębiorców biorących udział w kampanii informacyjnej w projekcie „3xŚrodowisko”. Kampania informacyjna  miała na celu poprawę świadomości firm na rzecz zrównoważonego korzystania z zasobów poprzez przekazanie 3000 przedsiębiorcom pakietu informacji o korzyściach ekonomicznych i ekologicznych powstałych w wyniku oszczędności zasobów. W ramach kampanii pracodawcy i ich pracownicy uzyskali także podstawową wiedzę z zakresu oszczędności zasobów, prawa i norm ochrony środowiska  oraz możliwości finansowania działań ekologicznych. Aby zbadać wpływ projektu przeprowadziliśmy badanie na grupie 307 przedsiębiorców na początku kampanii w 2014 roku, a potem na koniec kampanii informacyjnej . W badaniu pytaliśmy o:

opinie przedsiębiorców na temat roli i motywów ochrony środowiska  - jaka jest ich opinia na temat relacji między rozwojem gospodarczym a ochroną środowiska? Odpowiedzi na to pytanie były przez nas traktowane jako wskaźnik postaw związanych ze zrównoważonym rozwojem. Interesowały nas także opinie na temat powodów, dla których warto chronić środowisko oraz wiedza na temat motywów związanych z wyczerpywaniem surowców i zasobów naturalnych oraz opłacalności ekonomicznej. 

redukcję zużycia mediów (energia elektryczna i woda) – interesowała nas tutaj identyfikacja skali zachowań, które wspierają  (intencjonalnie lub nie) redukcję zużycia różnorodnych mediów takich jak woda i energia w przedsiębiorstwach - czy i na ile przedsiębiorcy zwracają uwagę na ograniczanie zużycia wody? Jakie działania są podejmowane przez nich w związku z oszczędzaniem energii ? Czy planują działania zwiększające efektywność energetyczną i umożliwiające zmniejszenie rachunków za energię ?

świadomość kosztową a ochronę środowiska – tutaj pytaliśmy o to czy przedsiębiorcy są skłonni ponosić dodatkowe koszty w celu finansowania rozwiązań ekologicznych ? Czy dokonują kalkulacji zysków i strat wynikających z nieekonomicznego obchodzenia się z mediami u nich w firmie?  

wiedzę w zakresie rozwiązań proekologicznych - jaka jest znajomość kluczowych pojęć związanych z ochroną środowiska, w tym szczególnie wpływem ekologicznym i ekonomicznym firm na środowisko? Pytanie dotyczyło oceny własnej wiedzy w tym zakresie. Poza tym pytaliśmy o to jakie są potrzeby informacyjne przedsiębiorców w  zakresie zagadnień, które były przedmiotem kampanii informacyjnej takich jak: podstawowe akty prawne i wymagania formalne obowiązujące firmy w obszarze ochrony środowiska,  opłaty środowiskowe (terminy i miejsce) oraz kary, ewidencja odpadów (w tym niebezpiecznych) i ich sprawozdawczość ?

Jakie były rezultaty tych badań?

Wyniki badań możemy podsumować w następujący sposób:

Wśród badanych przedsiębiorców dominuje jako deklarowana, postawa pozytywna wobec zrównoważonego rozwoju – zdecydowana większość badanych przedsiębiorców, bo  aż 95,7 % jest zdania, że ochrona środowiska może wpływać pozytywnie na rozwój gospodarczy kraju.  

Stosunkowo niski poziom świadomości badanych przedsiębiorców na temat ich potencjalnego wpływu środowisko - wyniki w tej kategorii można uznać za dość zróżnicowane – spośród powodów, dla których warto chronić  środowisko jako dwa najważniejsze zostały wskazane „troska o przyszłe pokolenia” – 66,8 % badanych przedsiębiorców oraz „zdrowie własne i rodziny„ – 62,9% badanych przedsiębiorców, natomiast dwa powody związane w sposób bezpośredni z korzyściami ekonomicznymi i ekologicznymi, jakie mogą wynikać dla firm z oszczędzania zasobów uzyskały nieco mniej wskazań – „oszczędność, względy ekonomiczne” – wskazało 33,6% przedsiębiorców, a  „wyczerpywanie zasobów naturalnych”  - 26,1% przedsiębiorców. Ponadto kategoria „przyroda jako wartość sama w sobie”  została wskazana przez 24,1% przedsiębiorców. Resumując - takie wyniki wskazują na ciągle jeszcze stosunkowo niski poziom świadomości badanych przedsiębiorców na temat ich potencjalnego wpływu środowisko mimo podkreślania w ramach kampanii informacyjnej roli oszczędzania zasobów oraz aspektu ekonomicznego jako istotnych wartości warunkujących wpływ przedsiębiorstw na środowisko. 

Stosunkowo wysoki wskaźnik deklarowanych zachowań dotyczących oszczędzania energii wśród badanych przedsiębiorców – zdecydowana większość badanych, bo aż 95,4% stwierdziło, że starało się ograniczać zużycie energii elektrycznej w swojej firmie w ciągu ostatniego roku. Zdecydowaną przewagę uzyskały dwa rozwiązania – gaszenie świateł w nieużywanych pomieszczeniach (92,5% badanych) oraz stosowanie energooszczędnych źródeł światła takich jak żarówki i świetlówki energooszczędne (89,4% badanych).

Brak systemowego podejścia do oszczędzania energii w przedsiębiorstwach pomimo deklarowanych zachowań dot. redukcji energii – z badań wynika taki wzorzec postępowania, w którym ponad 60% firm, które oszczędzają energię stosują co najmniej 3 rozwiązania, zaś ponad 40% firm stosuje co najmniej 4 rozwiązania oszczędzające energię, natomiast trudno mówić tutaj o zachowaniach całościowych oraz zaawansowanym podejściu o charakterze systemowym, które obejmowałoby świadome zachowania w wielu sferach działalności  firm prowadzących do oszczędzania energii. Przeważa stosowanie  rozwiązań wyrywkowych tzn. takich, które nie wynikają z jakiegoś planowego i intencjonalnego podejścia do oszczędzania energii.  

Stosunkowo wysoki wskaźnik deklarowanych zachowań dotyczących oszczędzania zużycia wody wśród badanych przedsiębiorców – większość badanych tj. 86,3% stwierdziła, że w ciągu ostatniego  roku starała się ograniczać zużycie wody. Spośród różnych możliwych sposobów redukcji zużycia wody, najwięcej  wskazań uzyskała dbałość o jakość sieci wodnej a w szczególności likwidacja przecieków jako sposób oszczędzania wody (78,2% badanych przedsiębiorców), następnie  -racjonalnie używanie wody np. poprzez wielokrotne wykorzystywanie tej samej wody(60,7% badanych przedsiębiorców

Brak systemowego podejścia do redukcji zużycia wody w przedsiębiorstwach pomimo deklarowanych zachowań dot. oszczędzania wody -   najwięcej firm (50,4 %) stosuje u siebie 2 rozwiązania oszczędzające wodę (spośród opcji wskazanych na wykresie 11 i 12), 24,1 % - stosuje 1 rozwiązanie, natomiast tylko  18,1 % - stosuje 3 rozwiązania, a 7,4 % - 4 rozwiązania.

Skłonność do ponoszenia dodatkowych kosztów na rzecz rozwiązań ekologicznych  raczej jako wartość deklarowana niż odczuwana -  o ile większość badanych (85,9%) deklaruje, że są skłonni ponosić dodatkowe koszty w przypadku finansowania rozwiązań ekologicznych, co jest jak się wydaje bardziej wartością deklarowaną niż odczuwaną jeżeli przeanalizujemy częstość stosowania takich rozwiązań ekologicznych związanych z oszczędzaniem wody i energii, które generują dodatkowe koszty – właściwie jedynym takim rozwiązaniem stosowanym na szerszą skalę jest deklarowane przez 89,4% badanych przedsiębiorstw instalowanie energooszczędnych źródeł światła.  

Bardziej intuicyjne niż świadome i systemowe podejście do kwestii oszczędzania zasobów w firmie – tylko 47,6 % przedsiębiorców prowadzi kalkulacje dotyczące nieekonomicznego obchodzenia się z mediami oraz materiałami, co oznacza bardziej intuicyjne niż świadome i systemowe podejście do kwestii oszczędzania zasobów w firmie. 

Relatywnie wysoki poziom znajomości dwóch pojęć kluczowych z punktu widzenia celów projektu i kampanii informacyjnej – spośród 8 analizowanych przez nas pojęć, dwa uzyskały najwięcej wskazań – odnawialne źródła energii (to pojęcie zna aż 89,1% badanych przedsiębiorców) oraz ograniczenie emisji CO2 (to pojęcie zna aż 88,5% badanych przedsiębiorców).  Na trzecim miejscu znalazło się pojęcie efektywności energetycznej (75,0% badanych przedsiębiorców zna to pojęcie), potem  - 73,4% zna pojęcie redukcji emisji gazów cieplarnianych. Zwraca uwagę relatywnie wysoki stopień znajomości  dwóch pojęć kluczowych z punktu widzenia celów projektu i kampanii informacyjnej – zrównoważone korzystanie z zasobów (64,5%) oraz zrównoważony rozwój (56,9%).

Dominująca potrzeba uzyskania informacji z zakresu tzw. twardych kwestii związanych z ochroną środowiska – najwięcej badanych firm (57,98%) wskazało źródła finansowania działań proekologicznych jako zagadnienie, w zakresie którego brakuje im informacji, na drugim miejscu znalazły się przepisy i wymagania formalne – 39,74% firm wskazało to zagadnienie, 25,08% firm wskazało na opłaty środowiskowe (terminy i miejsce) oraz kary jako kolejne zagadnienie, w zakresie którego brakuje im informacji.

Co wniósł projekt, czy w wyniku realizowanych działań zmieniła się świadomość przedsiębiorców i ich pracowników, czy uległo zmianie podejście do zagadnień związanych z ekologią?

Projekt niewątpliwie przyczynił się do wzrostu poziomu świadomości ekologicznej badanych przedsiębiorców – w toku kampanii informacyjnej zmianę świadomości ekologicznej w co najmniej 33 % wykazało blisko 60 % badanych przedsiębiorców. Kampania informacyjna miała pozytywny wpływ na kształtowanie zachowań ekologicznych wśród przedsiębiorców, w tym szczególnie pozytywny wpływ w następujących wymiarach:  

powody, dla których warto chronić środowisko  - oszczędność, względy ekonomiczne i wyczerpywanie zasobów naturalnych – spośród 5 powodów możliwych do wyboru, w dwóch kategoriach nas najbardziej interesujących nastąpił wzrost wskazań: oszczędność, względy ekonomiczne – o 15% (z 18,60% do 33,60%), zaś w kategorii: wyczerpywanie zasobów naturalnych – o 8,2% (z 17,9% do 26,10%).

zachowania przedsiębiorców związane z ograniczaniem zużycia energii elektrycznej w swojej firmie – w toku kampanii nastąpił wzrost o 4,6% badanych (z 90,8% do 95,4%) deklarujących ograniczanie zużycia energii u siebie w  firmie w ciągu ostatniego roku. 

wzorce oszczędzania energii  we wszystkich kategoriach – największy wpływ nastąpił w zakresie stosowania energooszczędnych źródeł światła – przyrost wskazań o 7% (z 82,40% do 89,40%) oraz korzystania z ekonomicznych taryf energetycznych – przyrost wskazań o 6% (z 30,60% do 36,50%). 

systemowość i dojrzałość w kwestii oszczędzania energii w firmach – liczba stosowanych rozwiązań w zakresie oszczędzania energii wskazuje na dojrzałość i systemowość podejścia badanych do kwestii oszczędzania energii w swoich firmach – na ile możemy mówić o pojedynczych, wyrywkowych działaniach i zachowaniach a  na ile mamy do czynienia ze spójnym zestawem zachowań. W toku kampanii nastąpił wzrost aż o 12,1% (z  29,5% do 41,6%) liczby firm stosujących co najmniej 4 rozwiązania

zachowania przedsiębiorców związane z ograniczaniem zużycia wody w swojej firmie – w toku kampanii nastąpił wzrost aż o 14,4% badanych (z 71,9% do 86,3%) deklarujących ograniczanie zużycia wody u siebie w  firmie w ciągu ostatniego roku. 

wzorce oszczędzania wody we wszystkich kategoriach – największy wpływ nastąpił w zakresie dwóch sposobów oszczędzania wody: racjonalne używanie wody – wzrost aż o 14,8% (z 45,9% do 60,7%) oraz dbanie o jakość sieci wodnej, w szczególności likwidacja przecieków – wzrost o 6% ( z 73,20% do 78,20%).

systemowość i dojrzałość w kwestii oszczędzania wody w firmach – liczba stosowanych rozwiązań w zakresie oszczędzania zużycia wody wskazuje na dojrzałość i systemowość podejścia badanych do kwestii oszczędzania wody w swoich firmach – na ile możemy mówić o pojedynczych, wyrywkowych działaniach i zachowaniach a  na ile mamy do czynienia ze spójnym zestawem zachowań. W toku kampanii nastąpił wzrost liczby firm stosujących co najmniej 3 rozwiązania – o 13,7% (z 21,8% do 35,5%);

kształtowanie świadomości kosztowej badanych w odniesieniu do rozwiązań ekologicznych wzrost o 9,1% (z 76% do 85,9%) wskazań na rzecz wyboru rozwiązań ekologicznych nawet jeżeli oznaczają one dodatkowy koszt. 

stopień znajomości kluczowych pojęć związanych z wpływem firm na środowisko w tym szczególnie  znaczący w dwóch kategoriach, które nas interesujązrównoważone korzystanie z zasobów – przyrost o 21,3%(z 43,2% do 64,5%) oraz zrównoważony rozwój – przyrost o 22,90% (z 34% do 56,90%).  Zmiany w zakresie znajomości pozostałych pojęć kształtują się następująco:

efektywność energetyczna – wzrost o 3,1% (z 71,90% do75%);

zielona gospodarka – wzrost o 15% (z 48,20% do 63,20%);

ograniczenie emisji CO2 – wzrost o 12,30% (z 76,20% do 88,50%);

redukcja emisji gazów cieplarnianych – wzrost o 13,40% (z 60,40% do 73,40%);

odnawialne źródła energii – wzrost o 11,50% (z 77,60% do 89,10%);

społeczna odpowiedzialność biznesu – wzrost o 21,0% (z 22,40% do 43,40%).

poziom znajomości  pojęć (wyznaczany liczbą znanych pojęć) związanych z wpływem firm na środowisko wśród badanych przedsiębiorców – największa zmiana nastąpiła w grupie przedsiębiorców znających wszystkie pojęcia (8)– grupa ta zwiększyła się aż o 22,40% (z 11,20% do 33,60%).

niwelowanie luk informacyjnych przedsiębiorców w zakresie zagadnień ekologicznych, w tym szczególnie związanych z oszczędzaniem zasobów – pozytywny wpływ kampanii w tym przypadku wyraża się w spadku odsetka przedsiębiorców wskazujących dane zagadnienie. Największy wpływ nastąpił w grupie przedsiębiorców, którzy nie wykazywali potrzeb informacyjnych w zakresie w/w zagadnień ekologicznych – grupa ta zwiększyła się o 14% (z 7,17% do 21,17%). Pozostałe zagadnienia, w zakresie których brakuje informacji to (według siły wpływu):

Sposoby ograniczania zużycia mediów i materiałów – spadek o 16,28%(z 28,01% do 11,73%);

Sposoby kalkulacji oszczędności w wykorzystaniu mediów i materiałów – spadek o 12,05%(z 30,62% do 18,57%)

Przepisy prawne i wymagania formalne w zakresie ochrony środowiska – spadek o 10,10%(z 49,84% do 39,74%);

Korzyści ekonomiczne i ekologiczne dla firm powstałe w wyniku oszczędzania zasobów – spadek o 9,12%(z 27,36% do 18,24%);

Ewidencja odpadów niebezpiecznych – spadek o 8,14%(z 28,34% do 20,20%);

Opłaty środowiskowe (terminy i miejsce) oraz kary – spadek o 6,19% (z 31,27% do 25,08%);

Gromadzenie i utylizacja odpadów niebezpiecznych – spadek o 5,87% (z 18,57% do 12,70%).

Sposoby segregowania odpadów – spadek o 3,91%(z 14,66% do 10,75%);

Źródła finansowania działań proekologicznych w firmach – spadek o 1,95%(z 59,93% do 57,98%).

relatywnie najwyższe spadki wskazań w toku kampanii informacyjnej w zakresie kategorii kluczowych z punktu widzenia celów projektu tj. oszczędzania zasobów – za szczególnie istotne z punktu widzenia celów kampanii informacyjnej  i całego projektu należy uznać relatywnie najwyższe spadki wskazań w zakresie trzech kategorii kluczowych z punktu widzenia naszego projektu tj. sposoby ograniczania zużycia mediów (energia, woda i gaz) i materiałów (np. papier) (o 16,28%), sposoby kalkulacji oszczędności w wykorzystaniu mediów (energia, woda, gaz) oraz materiałów(np. woda) (o 12,05%), korzyści ekonomiczne i ekologiczne dla firma powstałe w wyniku oszczędności zasobów (o 9,12%).

Czy jest szansa, aby polscy przedsiębiorcy stopniowo stawali się coraz bardziej pro-ekologicznie nastawieni? Czy widzą w tym szansę dla swoich biznesów?

Kształtowanie świadomości to proces długotrwały, który wymaga przede wszystkim zmiany przekonań. W przypadku świadomości ekologicznej kluczowe jest pokazanie przedsiębiorcom oszczędzania zasobów jako całościowego podejścia do zarządzania, które może wpływać na poprawę konkurencyjności firm poprzez  redukcję kosztów oraz kształtowanie zachowań i kształtowanie nawyków pokazujących wpływ indywidualnych działań i pracowników ich firm na oszczędności w zakresie zużywania jednego z podstawowych zasobów jakim jest energia elektryczna. Proponujemy wprowadzenie nowego podejścia do oszczędzania zasobów w firmie z wykorzystaniem technik doskonalenia zarządzania kaizen, filozofii postępowania wywodzącej się z  japońskiej praktyki zarządzania. Podstawową zasadą Kaizen jest zasada ciągłego uczenia się i doskonalenia procesów przez kierownictwo firmy w oparciu o pracę zespołową. Kaizen w przedsiębiorstwie ma za zadanie włączyć całą kadrę w proces doskonalenia. Dzięki temu nawet (a może przede wszystkim) szeregowi pracownicy uczestniczą w ciągłym doskonaleniu (np. poprzez propozycje usprawnienia ich stanowisk pracy, które właśnie oni znają najlepiej). Wszyscy pracownicy mają za zadanie ciągłą analizę procesów, zasad postępowania, sposobów i standardów pracy. Pozwala to na odnalezienie i wyeliminowanie błędów i niedoskonałości w działaniu przedsiębiorstwa. Podstawowe elementy procesu ciągłego ulepszania to:

wzmocnienie konkurencyjności przedsiębiorstwa przez nieustanne ulepszanie wyników jego pracy,

usprawnienia wdrażane metodą małych kroków, ograniczające się zwykle do niewielkich nakładów inwestycyjnych, prowadzące do polepszenia jakości produktów i usług, do wyższej produktywności i niższych kosztów,

uczestniczenie pracowników wszystkich szczebli w ciągłym dostosowywaniu procesów w przedsiębiorstwie do zmieniających się warunków,

unikanie marnotrawstwa, rozumianego jako wszystko to, za co klient nie chce płacić kupując produkty przedsiębiorstwa.

Wiemy, że właściciele małych firm są na co dzień zajęci walką o przetrwanie, często nie mają czasu na wdrażanie nowości. Nie mogą też wysyłać swoich pracowników na szkolenia, które nie są „stricte” związane z ich zawodem. Jak więc zachęcać ich do wdrożeń pro-ekologicznych? Jakie argumenty i materiały mogą być im pomocne?

Najlepiej działa zawsze konkretny przykład – dlatego najlepszą zachętą jest pokazanie pozytywnych przykładów oszczędności w firmach, które wdrożyły u siebie oszczędności w zakresie wody i energii oraz materiałów i jak to przełoży się na oszczędności finansowe i poprawę konkurencyjności firm. 

Dziękuję za rozmowę.

Joanna Długokęcka - Członek Zarządu w „Instytucie Innowacji w biznesie”.

http://www.innowacjewbiznesie.pl

Rozmawiała Sonia Rejnik, główny specjalista ds. promocji projektu “3xŚrodowisko”.

Projekt „3xŚrodowisko” wspiera działania pro-ekologiczne w firmach z sektora MSP. Pokazuje, że ochrona środowiska zaczyna się od obniżania rachunków, czyli od oszczędzania wody, energii elektrycznej i innych zasobów. Firmy mogą wypracować metody takich działań podczas bezpłatnych warsztatów oraz korzystając  

z bazy dobrych praktyk. Projekt jest dofinansowany z udziałem instrumentu finansowego Unii Europejskiej LIFE+ i ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

strona:www.3xsrodowisko.pl 

facebook:  www.facebook.com/Ekologiawfirmie

Facebook