Niniejsza strona korzysta z plików cookies, które umożliwiają i ułatwiają Ci korzystanie z jej zasobów. Korzystając z serwisu wyrażasz jednocześnie zgodę na wykorzystanie plików cookies.
Szczegółowe informacje znajdziesz w zakładce Polityka prywatności. Możesz także zmienić ustawienia dotyczące plików cookies w ustawieniach swojej przeglądarki.
Nie pokazuj więcej tego powiadomienia.
Dla małych firm
Rozmowa z Dorotą Kamińską - ekspertem inżynierii środowiska, na temat pozwoleń na korzystanie ze środowiska

Co kryje się pod pojęciem: pozwolenie na korzystanie ze środowiska? Kiedy powstał ten termin?

Aby mówić o pozwoleniach na korzystanie ze środowiska należy wcześniej wyjaśnić czym jest korzystanie ze środowiska, bowiem nie wszystkie rodzaje korzystania ze środowiska wymagają uzyskania stosownego pozwolenia. 

Korzystanie ze środowiska może obligować przedsiębiorcę do uzyskania odpowiednich decyzji administracyjnych (pozwolenie zintegrowane lub pozwolenie sektorowe), uprawniających do wprowadzania określonych substancji lub energii do środowiska.

Pojęcie korzystanie ze środowiska zostało wyjaśnione w ustawie Prawo ochrony środowiska (POŚ). Każda osoba ma prawo do korzystania ze środowiska w zakresie wprowadzania do niego substancji i energii oraz korzystania z wód w rozumieniu przepisów ustawy Prawo wodne  (PW).

Natomiast mianem powszechnego korzystania zostało określone takie działanie, które ma na celu zaspokojenie potrzeb osobistych i własnego gospodarstwa domowego bez konieczności stosowania instalacji. Jeżeli korzystanie wykroczy poza wyżej wskazane ramy, konieczne będzie uzyskanie dodatkowego pozwolenia na określone działanie.

Cytowana ustawa w art. 4 ust. 1 POŚ wyróżnia następujące sposoby korzystania ze środowiska:

1. Powszechne korzystanie ze środowiska, które przysługuje z mocy ustawy każdemu w celu zaspokojenia potrzeb osobistych i gospodarstwa domowego, 

2. Zwykłe korzystanie ze środowiska wykraczające poza ramy korzystania powszechnego, ale nie wymagające uzyskania pozwolenia,

3. Szczególne korzystanie ze środowiska, które wykracza poza ramy korzystania zwykłego, wymaga uzyskania pozwolenia, określającego zakres i kierunki tego korzystania. 

Jeśli zatem firma korzysta ze środowiska w sposób wykraczający poza powszechne korzystanie, to musi uzyskać pozwolenie, w którym zostanie określony zakres i warunki korzystania ze środowiska (np. odprowadzania ścieków, emisji zanieczyszczeń do powietrza). Uzyskane pozwolenie zobowiązuje firmy, których działalność ma negatywny wpływ na środowiskom, do zapobiegania temu oddziaływaniu na warunkach określonych w pozwoleniu.

Firmy te są również zobowiązane do ponoszenie odpowiednich opłat na pokrycie skutków zanieczyszczenia komponentów środowiska lub środowiska jako całości. 

Instalacja, z której emisja nie wymaga pozwolenia, mogąca jednak negatywnie oddziaływać na środowisko, podlega zgłoszeniu organowi ochrony środowiska na podstawie art.152 ust.1 ustawy POŚ. Instalacje wymagające zgłoszenia zostały określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia (Dz.U. z 2010 r. Nr 130 Nr 880).

W przypadku instalacji wytwarzających pola elektromagnetyczne w zgłoszeniu należy ująć szczegółowe wymagania dotyczące zakresu danych określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie zgłoszenia instalacji wytwarzających pola elektromagnetyczne (Dz. U.  Nr 130, poz. 879).

Prowadzący instalację, podlegającą zgłoszeniu, jest obowiązany do dokonania zgłoszenia przed rozpoczęciem jej eksploatacji, z zastrzeżeniem art. 152 ust. 5 ustawy POŚ, czyli  instalację, objętą obowiązkiem zgłoszenia w okresie, gdy jest już ona eksploatowana. Wtedy prowadzący taką instalację jest obowiązany zgłosić w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym została ona objęta tym obowiązkiem. Przepis art. 64 ust. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio.

W ujęciu historycznym średniowieczne prawo państw i miast włoskich zawierało cały szereg przepisów prawnych znanych w nowoczesnym prawie wodnym. Na plan pierwszy wysuwa się tu prawo mediolańskie z XIII i XIV w. regulujące rozbudowaną gospodarkę wodną Lombardii. Wymienia się w nim szereg instytucji normujących z jednej strony gospodarkę wodną na podstawie „dyspensy” – pozwolenia wodnoadministracyjnego, z drugiej zaś umożliwiających tę gospodarkę (zachowując zasadę własności prywatnej gruntu) przez prawną możliwość jej przekształcenia w ściśle określonych warunkach (wywłaszczenie, publicznoprawne ograniczenia prawa własności, a nawet tworzenie przymusowych spółek wodnych).

Polska wprowadziła pozwolenia na korzystanie ze środowiska już po I wojnie światowej, co było związane z koniecznością porządkowania prawodawstwa nowo odbudowanego Państwa Polskiego. Ustawa wodna z dnia 19 września 1922 r., uchylona z dniem 11 grudnia 1962 r. definiowała powszechne użytkowanie z wód i użytkowanie wody prywatnej przez właściciela, wprowadzając zasady użytkowania wód na podstawie pozwolenia władzy (Rozdział III – Użytkowanie wód na podstawie pozwolenia władzy). 

Dla korzystania z wód oraz ich ochrony szczególne znaczenie miała zasada poddania gospodarki wodnej kontroli administracji publicznej. Pod tym względem polska ustawa szła nawet dalej niż pruska czy austriacka. Podstawowym instrumentem reglamentacji, wykraczającym poza typowy charakter środka policyjnego, stały się pozwolenia wodnoprawne wzorowane na ustawie pruskiej. Pozwolenia miały charakter związany, a względami uzasadniającymi odmowę ich udzielenia były wskazane w ustawie interesy publiczne (art. 48). Pozwolenia mogły zostać cofnięte za odszkodowaniem lub bez odszkodowania.

Rozporządzenie Ministra Robót Publicznych z dnia 14 lutego 1925 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa i Dóbr Państwowych w sprawie zakładania, utrzymywania, użytkowania i spuszczania stawów, które nie są w połączeniu z zakładami o sile wodnej wskazywało, że przy założeniu stawu należy mieć na względzie istotny wpływ stawu nie tylko na sąsiednie grunty, ale także na stosunki wodne powyżej i poniżej stawu. W związku z tym w wypadkach, cyt.: 

kiedy przy uwzględnieniu art. 36 i 45 ustawy wodnej okaże się potrzebnem uzyskanie pozwolenia władzy na założenie stawu, należy w pozwoleniu przepisać takie warunki, aby ani interesy publiczne, ani też cudze prawa nie zostały na szkodę narażone, w szczególności, aby nie doznawały zabagnienia grunty używane do produkcji rolniczej, ani też nie doznawały szkody urządzenia publiczne lub prywatne, n. p. koleje żelazne, drogi i zakłady wodne.

Pozwolenia należy udzielać na podstawie dochodzenia wodno-prawnego, przeprowadzonego w myśl przepisów części szóstej ustawy wodnej. W razie sprzeczności interesów gospodarczych stron rozstrzyga o udzieleniu lub odmowie pozwolenia interes o większem znaczeniu gospodarczem”.

Następnie Załącznik do rozporządzenia Ministra Robót Publicznych z dnia 13 kwietnia 1928 r. (poz. 574). USTAWA WODNA określał w Rozdziale III również zasady użytkowania wód na podstawie pozwolenia władzy. Art. 45 ust. 1 Załącznika określał jakie przedsięwzięcia wymagały pozwolenia władzy wodnej. 

Czemu takie pozwolenie służy?

Jak powiedzieliśmy już wcześniej oddziaływanie na środowisko w sposób mogący powodować zagrożenie dla ekosystemów lub powodujące zakłócenia równowagi przyrodniczej (zazwyczaj związany z procesami produkcji) wiąże się z koniecznością ubiegania się o pozwolenie, które to ustala zakres i wymogi korzystania ze środowiska. 

Takie pozwolenie jest warunkiem prowadzenia działalności gospodarczej w danym sektorze i dotyczy zarówno dużych zakładów przemysłowych, jak i małych oraz średnich zakładów o różnym profilu przemysłowym. Nawet gdy uruchomienie danej instalacji lub urządzenia nie prowadzi do obowiązku uzyskania pozwolenia, to często jednak wiąże się z koniecznością zgłoszenia tego faktu służbom ochrony środowiska.

Przepisy ustawy POŚ wprowadzają generalna zasadę odpowiedzialności przedsiębiorcy za zanieczyszczanie środowiska lub stwarzanie w tym względzie zagrożeń. Jednocześnie przenoszą na niego koszty ewentualnych skutków usuwania zanieczyszczenia środowiska lub działań mających na celu zapobieganiu temu zanieczyszczeniu.

Pozwolenia na gospodarcze korzystanie ze środowiska, w tym pozwolenia wodnoprawne, a także decyzje o dopuszczalnej emisji, oraz zgody na gospodarcze wykorzystanie odpadów są bardzo ważnym instrumentem prawnym służącym właściwemu gospodarowaniu zasobami środowiska, szczególnie środowiska jako całości. Ich zadaniem jest przeciwdziałanie zanieczyszczeniom środowiska i racjonalne korzystanie z zasobów środowiska. 

W decyzji udzielającej pozwolenia organ ochrony środowiska określa szczegółowo dopuszczalny sposób i zakres korzystania ze środowiska. Każde pozwolenie może być wydane wyłącznie wtedy, gdy eksploatacja danej instalacji nie powoduje i nie będzie powodować przekroczenia prawnie określonych standardów emisyjnych i jakości środowiska, czyli dopuszczalnych poziomów substancji w środowisku. 

Pozwolenie zintegrowane, jak i pozwolenia sektorowe są w zasadzie pewną formą licencji na prowadzenie działalności przemysłowej i działalności gospodarczej, która powoduje ujemne oddziaływanie na środowiska i która może naruszać standardy emisyjne lub normy jakości środowiska. 

Na jaki rodzaj emisji potrzebne jest takie pozwolenie?

Prawie każda działalność gospodarcza wiąże się z korzystaniem ze środowiska. Skala oraz rodzaj niektórych sposobów gospodarczego korzystania ze środowiska wymaga uzyskania stosownych zezwoleń administracyjnych. Eksploatacja instalacji powodująca:

1. wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza,

2. wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi,

3. wytwarzanie odpadów,

jest dozwolona po uzyskaniu pozwolenia (art. 180 POŚ). 

W polskim systemie prawnym występują dwa rodzaje pozwoleń (art. 181 POŚ): 

1. pozwolenia sektorowe (na  wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, pozwolenie wodnoprawne na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, na wytwarzanie odpadów jako odrębne pozwolenia, czy pobór wód) oraz 

2. pozwolenie zintegrowane.  

Do pozwoleń sektorowych należy zaliczyć:

pozwolenia wodnoprawne na pobór wód,

pozwolenia wodnoprawne na rolnicze wykorzystanie ścieków,

pozwolenia wodnoprawne na odprowadzanie wód opadowych,

pozwolenia wodnoprawne na wprowadzanie oczyszczonych ścieków do wód i gruntu,

pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków przemysłowych do zewnętrznych urządzeń kanalizacyjnych,

pozwolenia wodnoprawne na wykonanie urządzeń wodnych,

pozwolenia na wytwarzanie, odzysk i unieszkodliwianie odpadów, 

pozwolenia na zbieranie i transport odpadów,

pozwolenia na wprowadzanie do atmosfery pyłów i gazów.

W przypadku wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza pozwolenie nie jest wymagane w odniesieniu do  instalacji wymienionych w rozporządzeniu Ministra Środowiska  z dnia z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie przypadków, w których wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z instalacji nie wymaga pozwolenia.

Jeżeli poza danym zakładem, w wyniku jego działalności, przekroczone są dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku, to w myśl art. 115a ustawy POŚ. właściwy organ ochrony środowiska wydaje decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu. 

Wdrożenie Dyrektywy IPPC (ang. Integrated Pollution Prevention and Control) do polskiego systemu prawnego ochrony środowiska spowodowało konieczność stosowania zintegrowanego podejścia do zapobiegania i ograniczania emisji z prowadzonych procesów technologicznych oraz zasady ochrony środowiska jako całości. Oznaczało to odejście od stosowanej dotychczas praktyki wydawania pozwoleń i decyzji administracyjnych, odnoszących się do poszczególnych mediów (pobór wody, gospodarka odpadami), komponentów środowiska (emisje do powietrza, odprowadzanie ścieków) czy uciążliwości (hałas, promieniowanie) na rzecz wydawania jednej decyzji administracyjnej udzielającej pozwolenia zintegrowanego. Zawarte w pozwoleniach ograniczenia emisji muszą uwzględniały wymogi BAT, czyli Najlepszej dostępnej techniki.

Zgodnie z dyrektywą IPPC BAT (ang. Best available technology) jest to standard służący określaniu wielkości emisji zanieczyszczeń dla większych zakładów przemysłowych w UE. Nie jest natomiast konieczne, aby określony był rodzaj urządzenia lub też konkretna technologia.

Nadrzędnym cel BAT jest zaproponowanie takich limitów emisyjnych, które będą odzwierciedlać właściwe proporcje pomiędzy korzyściami i kosztami. Wielkości limitów emisyjnych muszą dotyczyć tylko tych zanieczyszczeń, które dany zakład będzie wytwarzał w większych ilościach.

Wprowadzenie wymogów Dyrektywy IPPC do polskiego systemu prawnego ochrony środowiska wpłynął na funkcjonowanie znacznej części krajowych przedsiębiorstw, zwłaszcza wszystkich przedsiębiorstw traktowanych dotychczas w polskim prawie jako szczególnie szkodliwe dla środowiska i co najmniej połowy obiektów zaliczanych do kategorii mogących pogorszyć stan środowiska.

Należy podkreślić, że pozwolenia sektorowe oraz pozwolenie wodnoprawne na pobór wód nie są wymagane w przypadku obowiązku posiadania pozwolenia zintegrowanego (art. 182 POŚ).

Jakim podmiotom może ono zostać wydane? Z jakich branż?

Pozwolenia na korzystanie ze środowiska wydawane są na wszystkie rodzaje działalności gospodarczej, które powodują ujemne oddziaływanie na środowisko.

Większość firm korzysta ze środowiska w stopniu większym od przeciętnego, czyli w sposób  wykraczający poza granice powszechnego korzystania. Oznacza to, że prowadzą one działalność powodującą negatywne oddziaływanie na środowisko. 

Nie są to tylko duże zakłady przemysłowe, które emitują zanieczyszczenia do powietrza, odprowadzają różne rodzaje ścieków do wód, albo wytwarzają znaczne ilości odpadów. Tego typu działalność mogą prowadzić nawet niewielkie zakłady, jak np. warsztaty samochodowe, małe stacje benzynowe, czy lokalne zakłady przetwórstwa owocowo – warzywnego, który wprowadzają do powietrza różne substancje szkodliwe dla zdrowia, ujmują na potrzeby technologiczne określone ilości wody, a na ich terenie powstają opady, które muszą być odbierane przez specjalistyczne firmy.

Sposób usankcjonowania emisji z instalacji zależy od rodzaju i ilości źródeł oraz ma podstawowe znaczenie dla określenia obowiązków wobec prowadzącego instalację. System prawny dzieli instalacje na cztery kategorie:

1. Instalacje, z których emisja wymaga pozwolenia zintegrowanego – wyszczególnione w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 27 sierpnia 2014 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. z 2014 r., poz. 1169);

2. Instalacje, z których emisja wymaga pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza – wyszczególnione na podstawie zbioru wykluczającego, zawartego w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie przypadków, w których wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z instalacji nie wymaga pozwolenia (Dz. U. z 2010 r., Nr 130, poz. 881).

3. Instalacje, z których emisja nie wymaga pozwolenia i  wymaga zgłoszenia – wyszczególnione w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia (Dz. U. z 2010 r., Nr 130, poz. 880).

4. Instalacje, z których emisja nie wymaga pozwolenia ani zgłoszenia – wymienione w ww. rozporządzeniu.

Odnośnie wprowadzania ścieków do wód lub ziemi pozwolenie wodnoprawne jest konieczne w stosunku do ścieków przemysłowych zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2005 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego, których wprowadzanie w ściekach przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego (Dz. U. z 2005 r., Nr 233, poz. 1988).

Korzystanie z wód przez przedsiębiorców ma status „szczególnego korzystania z wód” i wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Korzystaniem takim jest m.in. pobór oraz odprowadzanie wód powierzchniowych lub podziemnych, wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, korzystanie z wód do celów energetycznych, wydobywanie z wód kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, a także wycinanie roślin z wód lub brzegu czy budowa urządzeń wodnych.

Powyższą listę warto uzupełnić o wody opadowe i roztopowe odprowadzane własną kanalizacją burzową do środowiska. Konieczność uzyskania pozwolenia na ich odprowadzanie bardzo często umyka uwadze przedsiębiorców, co powoduje dla nich przykre konsekwencje.

Z kolei wytwarzanie odpadów  wymaga uzyskania pozwolenia, jeżeli ich ilość przekracza:

1. 1 Mg rocznie - w przypadku odpadów niebezpiecznych, lub

2. 5000 Mg rocznie - w przypadku odpadów innych niż niebezpieczne.

W przeciwieństwie do zgłoszenia, obowiązek usankcjonowania emisji poprzez pozwolenie pociąga za sobą szereg konsekwencji prawnych, w tym:

możliwość naliczenia opłaty podwyższonej za emisję bez wymaganego pozwolenia z instalacji,

możliwość naliczenia kary za przekroczenie emisji dopuszczalnej określonej w pozwoleniu,

obowiązek usytuowania stanowisk pomiarowych,

obowiązek wykonania pomiarów wstępnych.

Równocześnie z nowelizacją POŚ weszło w życie cytowane wyżej rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 sierpnia 2014 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości. Konieczność wydania nowego rozporządzenia wynikała z obowiązku dostosowania polskich przepisów do zmian wprowadzonych Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i  Rady Nr 2010/75/UE, która to poszerzyła listę instalacji wymagających pozwolenia zintegrowanego, nie ujętych w dotychczas obowiązującej Dyrektywie IPPC.

Przedsiębiorcy eksploatujący instalacje, które od dnia wejścia w życie nowego rozporządzenia podlegają pod obowiązek uzyskania pozwolenia zintegrowanego, mieli czas na jego uzyskanie do 1 lipca 2015 r. Eksploatacja instalacji po tym terminie bez wymaganego pozwolenia zintegrowanego jest traktowana jak niezgodna z prawem, tzn. bez wymaganego pozwolenia.

Nowe rozporządzenie w całości uchyliło dotychczas obowiązujące rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 26 lipca 2002 r. sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości.

I na jakich warunkach?

Pozwolenie wydaje się na wniosek prowadzącego instalację.

Stosowne pozwolenia udziela się na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat. 

Pozwolenie wodnoprawne na szczególne korzystanie z wód wydaje się na okres nie dłuższy niż 20 lat. Pozwolenie wodnoprawne na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi wydaje się na okres nie dłuższy niż 10 lat.

Natomiast warunki korzystania ze środowiska ustala się indywidualnie w decyzji administracyjnej udzielającej określonego pozwolenia na korzystanie ze środowiska.

Kto wydaje takie pozwolenia?

Stosowna decyzja administracyjna udzielająca pozwolenia na korzystanie ze środowiska zostanie wydawana przez właściwy organ środowiska na wniosek podmiotu korzystającego ze środowiska. Dla małych firm jest to najczęściej wydział ochrony środowiska w starostwie.

Wniosek należy złożyć do właściwego miejscowo starosty. W szczególnych przypadkach może to być także marszałek województwa lub dyrektor regionalnej placówki ochrony środowiska.

Właściwy dla danej instalacji organ ochrony środowiska (marszałek województwa albo starosta, a w niektórych sprawach dotyczących zwykłego korzystania ze środowiska przez osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami - także wójt, burmistrz lub prezydent miasta) sprawuje, w myśl art. 379 ust. 1 ustawy POŚ kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska w zakresie objętym jego właściwością. Zadania obejmujące m.in. kontrolę podmiotów korzystających ze środowiska, w tym przestrzeganie decyzji ustalających warunki korzystania ze środowiska, realizowane są także przez służby Inspekcji Ochrony Środowiska, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j.: Dz. U. z 2013 r. poz. 686, z późn. zm.).

Właściwość organów w sprawach ochrony środowiska został ustanawiy art. 378 POŚ:

1. Organem właściwym do wydawania pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z instalacji jest starosta. W szczególnych przypadkach może to być marszałek województwa, za wyjątkiem przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zamkniętych, wówczas jest to regionalny dyrektor ochrony środowiska;

2. Organem właściwym do wydawania pozwoleń wodnoprawnych jest (w zależności od rodzaju wnioskowanego pozwolenia oraz od rodzaju i lokalizacji inwestycji): starosta

marszałek województwa lub dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej,

3. Organem właściwym do wydawania pozwoleń na wytwarzanie odpadów jest marszałek województwa albo starosta - właściwy ze względu na położenie instalacji, co w tym wypadku jest równoznaczne z miejscem wytwarzania odpadów. Marszałek województwa jest organem właściwym w przypadku instalacji, kwalifikowanych jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, w rozumieniu ustawy OOŚ. W pozostałych przypadkach właściwym organem do wydania pozwolenia będzie starosta;

4. Organem ochrony środowiska właściwym do wydania pozwolenia zintegrowanego jest starosta, lub marszałek województwa w przypadku przedsięwzięć klasyfikowanych jako mogące znacząco oddziaływać na środowisko.

Jakie są regulacje prawne w tym zakresie?

Warunki i tryb wydania pozwoleń na korzystanie ze środowiska określa ustawa POŚ i przepisy szczegółowe, do których ta ustawa się odwołuje. 

Warunki i tryb wydawania, wygasania oraz cofania pozwolenia na zrzut ścieków (pozwolenie wodnoprawne) regulują odrębne przepisy tj. przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 469).

Pozwolenia na emisję gazów i pyłów do powietrza

Prowadzący instalację emitującą gazy lub pyły do powietrza zobowiązany jest do zgłoszenia tej instalacji lub uzyskania pozwolenia na emisję gazów i pyłów. Konieczność dokonania zgłoszenia lub uzyskania pozwolenia na emisję gazów i pyłów określona została w odpowiednich rozporządzeniach:

instalacje wymagające zgłoszenia wskazuje rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie przypadków, w których wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza instalacji nie wymaga pozwolenia;

ponadto, pozwolenia nie wymagają instalacje do których nie stosuje się przepisów w sprawie standardów emisyjnych, w przypadku, gdy spełniony jest przynajmniej jeden z poniższych warunków: 

o gazy lub pyły są wprowadzane z instalacji do powietrza w sposób niezorganizowany, bez pośrednictwa przeznaczonych do tego celu środków technicznych lub za pośrednictwem wentylacji grawitacyjnej;

o żadna z substancji wprowadzanych z instalacji do powietrza nie jest objęta poziomami dopuszczalnymi lub wartościami odniesienia w powietrzu;

o instalacja stosowana jest wyłącznie do badania, rozwoju lub testowania nowych produktów lub procesów technologicznych przez okres nie dłuższy niż dwa lata;

a także instalacje: 

o nieobjęte standardami emisyjnymi, w przypadku, gdy żadna z substancji wprowadzanych do powietrza nie powoduje przekroczenia 10% dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu albo 10 % wartości odniesienia, uśrednionych dla 1 godziny;

Standardy i dopuszczalne wartości emisyjne z instalacji w zakresie wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 7 listopada 2014 r. w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych rodzajów instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów (Dz.U. z 2014 r. ,poz.1546).

Wydanie pozwolenia (w przypadku gdy na obszarze, na którym planowana jest realizacja instalacji, zostały przekroczone standardy jakości powietrza) możliwe jest jeśli zostanie zapewniona odpowiednia redukcja ilości wprowadzanych do powietrza gazów lub pyłów powodujących naruszenia tych standardów. Wydanie takiego pozwolenia wymaga przeprowadzenia postępowania kompensacyjnego.

Wniosek strony o wydanie pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z instalacji powinien być sporządzony zgodnie z art.184 ust. 2-18,  art. 221 POŚ

Pozwolenia wodnoprawne

Zgodnie z art. 122 ustawy PW, pozwolenie wodnoprawne wymagane jest m.in. w przypadku:

o szczególnego korzystania z wód;

o wprowadzanie do urządzeń kanalizacyjnych ścieków zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego;

o wykonywania urządzeń wodnych;

o wykonywania regulacji wód oraz zmiany ukształtowania terenu na gruntach przylegających do wód, mające wpływ na warunki przepływu wody;

o rolniczego wykorzystania ścieków, w zakresie nieobjętym zwykłym korzystaniem z wód;

o długotrwałego obniżenia poziomu zwierciadła wody podziemnej;

o piętrzenia wody podziemnej;

o wprowadzania do wód powierzchniowych substancji hamujących rozwój glonów.

W myśl art. 128 ust. 1 PW w pozwoleniu wodnoprawnym ustala się cel i zakres korzystania z wód, warunki wykonywania uprawnienia oraz obowiązki niezbędne ze względu na ochronę zasobów środowiska, interesów ludności i gospodarki. Dalsza część tego przepisu wskazuje konkretne parametry, które w pozwoleniu wodnoprawnym powinny być ustalone w zależności od tego, na jakiego rodzaju działalność pozwolenie to jest udzielane.

Pozwolenia w zakresie gospodarowania odpadami

Pozwolenie na wytwarzanie odpadów jest pozwoleniem emisyjnym – tzn. jego istotą jest udzielenie zgody na wytwarzanie odpadów (stanowiącego emisję w rozumieniu ustawy POŚ). Do pozwolenia na wytwarzanie odpadów znajdują zastosowanie odpowiednie postanowienia określone w dziale IV ustawy POŚ, zatytułowanym Pozwolenia na wprowadzanie do środowiska substancji lub energii, w rozdziałach 1-3. Zasadniczą podstawę prawną pozwolenia na wytwarzanie odpadów stanowi jednak przede wszystkim art. 17 ust. 2 ustawy o odpadach.

Zgodnie z art. 180a ustawy POŚ, wytwórca odpadów jest obowiązany do uzyskania pozwolenia na wytwarzanie odpadów, które powstają w związku z eksploatacją instalacji, jeżeli wytwarza powyżej 1 Mg odpadów niebezpiecznych rocznie lub powyżej 5 tysięcy Mg odpadów innych niż niebezpieczne rocznie.

Posiadacz odpadów, który prowadzi odzysk lub unieszkodliwianie odpadów obowiązany jest do uzyskania zezwolenia na przetwarzanie odpadów, a prowadzący zbieranie obowiązany jest do uzyskania zezwolenia na zbieranie odpadów, zgodnie z art. 41, ust. 1 ustawy o odpadach.

Wytwórca odpadów może zlecić wykonanie obowiązku gospodarowania odpadami innemu posiadaczowi odpadów. Posiadacz odpadów może je przekazywać dalej, jednak wyłącznie podmiotom, które uzyskały wymaganą prawem decyzję właściwego organu zezwalającą na prowadzenie działalności w zakresie gospodarowania odpadami, chyba że działalność taka nie wymaga uzyskania zezwolenia.

Pozwolenia zintegrowane

Do prawa polskiego przepisy Dyrektywy IPPC zostały implementowane ustawą POŚ.

Jeśli prowadzenie instalacji ze względu na jej rodzaj i skalę

o może spowodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów środowiska;

o zalicza się do instalacji wymienionych w rozporządzeniu Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 sierpnia 2014 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. z 2014 r., poz. 1169);

wymaga uzyskania pozwolenia zintegrowanego.

Instalacje wymagające pozwolenia zintegrowanego powinny spełniać wymagania ochrony środowiska wynikające z najlepszych dostępnych technik, a w szczególności, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie POŚ, nie mogą powodować przekroczenia granicznych wielkości emisyjnych (art. 204 ust. 1 POŚ). Zgodnie z art. 3 pkt 10 POŚ, przez najlepsze dostępne techniki (ang. Best Available Techniques) rozumie się najbardziej efektywny oraz zaawansowany poziom rozwoju technologii i metod prowadzenia danej działalności, wykorzystywany jako podstawa ustalania granicznych wielkości emisyjnych, mających na celu eliminowanie emisji lub, jeżeli nie jest to praktycznie możliwe, ograniczanie emisji i wpływu na środowisko jako całość.

Dlaczego istnieją, w ogóle, tego rodzaju pozwolenia?

Środowisko stanowi ogół elementów nieożywionych i ożywionych, zarówno naturalnych, jak i powstałych w wyniku działalności człowieka, występujących na określonym obszarze oraz ich wzajemne powiązania, oddziaływania i zależności. Jest to pojęcie podrzędne w stosunku do przyrody, obejmującej również elementy ożywione.

Głównym powodem, dla którego powinniśmy chronić środowisko jest fakt, iż jesteśmy przez nie otoczeni i nierozerwalnie z nim związani. Żyjemy w tym środowisku.

Przedmiotem ochrony środowiska jest człowiek i tylko ze względów legislacyjnych ochroną objęto poszczególne komponenty środowiska. Dopuszczalne normy immisji zostały określone w odpowiednich przepisach prawnych z uwagi na zdrowie i życie ludzkie.

Ochrona środowiska jest ważna dla różnych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a poważnie myślących o długoterminowej działalności przemysłowej. Rozumieją oni przecież, że do prowadzenia firmy niezbędne są zasoby naturalne oraz energia, a także zdolność środowiska do neutralizacji powstających w wyniku działalności gospodarczej zanieczyszczeń. Jeśli w wyniku swej działalności przedsiębiorca zmniejszy dostępność zasobów naturalnych w przyszłości albo jeśli doprowadzi do zmniejszenia zdolności absorpcyjnej środowiska, to pogorszą się w przyszłości jego wyniki produkcyjne. Przeniesienie się do innego sektora gospodarki jest możliwe, ale wiązać się będzie z budowaniem swej pozycji od podstaw, a zatem zwiększy w sposób istotny  koszty i obniży planowane zyski.

Dlatego wszelkie działania powodujące lub mogące powodować ujemne oddziaływania na środowisko wymagają uzyskania przez dany podmiot odpowiedniej decyzji udzielającej mu pozwolenia na gospodarcze korzystanie ze środowiska. 

Podstawą właściwego ukształtowania warunków pozwolenia jest ustalenie stanu faktycznego sprawy, pod kątem zarówno procesów technologicznych lub operacji technicznych prowadzonych w instalacji będącej przedmiotem pozwolenia, ilości i rodzaju źródeł emisji, charakteru i warunków emisji, sposobu i stopnia ograniczania emisji, ilości i rodzajów substancji wprowadzanych z instalacji do powietrza. Prawidłowo ustalone warunki i parametry techniczno-technologiczne danej instalacji, warunki oraz wielkości poszczególnych emisji pozwalają na dokonanie oceny stopnia i zasięgu oddziaływania instalacji na stan poszczególnych komponentów środowiska, co jest przesłanką podjęcia decyzji o udzieleniu pozwolenia. Informacjami i danymi w tym zakresie dysponuje podmiot prowadzący instalację lub działalność (albo podmiot podejmujący realizację nowej instalacji lub działalności). Pozwolenia są wydawane na wniosek tegoż podmiotu. Wniosek powinien zawierać informacje, dane i obliczenia pozwalające ocenić, czy zakres działań prowadzonych w danej instalacji nie narusza przepisów ochrony środowiska (art. 184 i 221 ustawy POŚ).

Jakiego rodzaju dokumenty trzeba przedstawić, aby uzyskać takie pozwolenie?

Nie wszystkie instalacje, których eksploatacja powoduje emisję zanieczyszczeń do środowiska, wymagają uzyskania pozwolenia na korzystanie ze środowiska. 

Zakres niezbędnych informacji i dokumentów, jakie winien wnioskodawca przedstawić organowi ochrony środowiska właściwemu do wydania danego pozwolenia na korzystanie ze środowiska został określony w odpowiednich przepisach prawnych.

Pozwolenia na emisję gazów i pyłów do powietrza

Wniosek strony o wydanie pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z instalacji powinien być sporządzony zgodnie z art.184 ust. 2-18,  art. 221 ustawy POŚ

Jeżeli wniosek, dotyczy instalacji nowo uruchamianych lub w sposób istotny zmienianych, powinien on zawierać informacje o spełnianiu  zasadniczych wymogów. Zostały one podane w art.143 ustawy POŚ i dotyczą wymagań, jakie powinna spełniać technologia w nowo uruchamianych lub zmienianych w sposób istotny instalacjach i urządzeniach.

Do wniosku o wydanie pozwolenia należy dołączyć:

1. dokument potwierdzający, że wnioskodawca jest uprawniony do występowania w obrocie prawnym;

2. streszczenie wniosku sporządzone w języku niespecjalistycznym.

Pozwolenia wodnoprawne

Do wniosku o wydanie pozwolenia wodnoprawnego należy dołączyć: 

1. operat wodnoprawny sporządzony zgodnie z wymogami art. 132 ustawy PW lub projekt urządzeń wodnych odpowiadający wymaganiom operatu wodnoprawnego (art. 131 ust. 4 ustawy PW) - 2 egz.;

2. operat wodnoprawny sporządzony na elektronicznych nośnikach danych jako dokument tekstowy (np. w formacie .doc), zaś część graficzna operatu w postaci plików typu wektorowego lub rastrowego (w formacie .gif, .jpg, .png, .tif, .tiff);

3. decyzję o lokalizacji inwestycji celu publicznego lub decyzję o warunkach zabudowy, jeżeli jest ona wymagana, w przypadku wniosku o wydanie pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie urządzenia wodnego (art. 131 ust. 2 pkt 2 ustawy PW);

4. opis prowadzenia zamierzonej działalności sporządzony w języku nietechnicznym (art. 131 ust. 2 pkt 3 ustawy PW). Opis winien być przedłożony niezależnie od operatu wodnoprawnego. Opis powinien wyjaśniać charakter działalności, rozmiary, użyte środki, stosowane technologie oraz wyjaśnienie jaki wpływ na środowisko może mieć zamierzona działalność (por. wyrok NSA w Warszawie II OSK 706/06 z dnia 9 maja 2007 r. LEX nr 347859);

5. projekt instrukcji gospodarowania wodą, zawierający opis sposobu gospodarowania wodą i zaspokojenia potrzeb wszystkich użytkowników odnoszących korzyści z urządzenia wodnego – w przypadku wniosku o wydanie pozwolenia wodnoprawnego na piętrzenie wód powierzchniowych lub na zależne od siebie korzystanie z wód przez kilka zakładów;

6. dokumentację hydrogeologiczną, o ile jej sporządzenie wynika z przepisów odrębnych – w przypadku wniosku o wydanie pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód podziemnych oraz na odwodnienie zakładu górniczego lub obiektu budowlanego;

7. zgodę właściciela urządzeń kanalizacyjnych - w przypadku wniosku o wydanie pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie do urządzeń kanalizacyjnych, będących własnością innych podmiotów, ścieków przemysłowych zawierających substancje szkodliwe dla środowiska wodnego określone w przepisach wydanych na podstawie art. 45a ust. 1 ustawy PW;

8. pełnomocnictwo do działania w imieniu strony, udzielone osobie fizycznej posiadającej zdolność do czynności prawnych;

9. decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach - w przypadku realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy OOŚ;

10. dowód uiszczenia opłaty skarbowej od wydania pozwolenia wodnoprawnego;

11. dowód uiszczenia opłaty skarbowej od złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury.

Treść operatu wodnoprawnego określa art. 132 PW wskazując, że składa się on z dwóch części: opisowej i graficznej. Dodatkowo operat wodnoprawny winien być sporządzony także na elektronicznych nośnikach danych jako dokument tekstowy, zaś jego część graficzna w postaci plików typu wektorowego lub rastrowego.

Pozwolenia w zakresie gospodarowania odpadami

Konieczność uzyskania nowego zezwolenia podyktowana jest wejściem w życie  z dniem 23 stycznia 2013 r.  ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r., poz. 21 ze zm.). 

Art. 232 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy wskazuje, iż zezwolenia na zbieranie odpadów, zezwolenia na odzysk lub unieszkodliwianie odpadów, wydane na podstawie przepisów dotychczasowych, zachowują ważność na czas, na jaki zostały wydane jednak nie dłużej niż dwa lata od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. 

Wniosek o wydanie pozwolenia na wytwarzanie odpadów powinien zawierać przede wszystkim informacje określone w art. 184 ustawy POŚ.

Podobnie jak poprzednio,  jeżeli wniosek, dotyczy instalacji nowo uruchamianych lub w sposób istotny zmienianych, powinien on zawierać informacje o spełnianiu  zasadniczych wymogów. Zostały one podane w art.143 ustawy POŚ i dotyczą wymagań, jakie powinna spełniać technologia w nowo uruchamianych lub zmienianych w sposób istotny instalacjach i urządzeniach.

Zatem wniosek o wydanie pozwolenia na wytwarzanie odpadów powinien zawierać:

1. oznaczenie prowadzącego instalację, jego adres zamieszkania lub siedziby;

2. adres zakładu, na którego terenie prowadzona jest eksploatacja instalacji;

3. informacje o tytule prawnym do instalacji;

4. informacje o rodzaju instalacji, stosowanych urządzeniach i technologiach oraz charakterystyka techniczna źródeł powstawania i miejsc emisji, rodzaj instalacji;

5. ocenę stanu technicznego instalacji;

6. informacje o rodzaju prowadzonej działalności;

7. opis zakładowych wariantów funkcjonowania instalacji;

8. blokowy (ogólny) schemat  technologiczny  wraz  z  bilansem   masowym   i   rodzajami wykorzystywanych  materiałów,  surowców  i  paliw,  istotnych  z  punktu  widzenia  wymagań ochrony środowiska;

9. informacje o energii wykorzystywanej lub wytwarzanej przez instalację;

10. wielkość i źródła powstawania albo miejsca emisji aktualnych i proponowanych w trakcie normalnej eksploatacji instalacji oraz w warunkach odbiegających od  normalnych, w szczególności takich jak rozruch i wyłączenia;

11. proponowane procedury monitorowania procesów technologicznych istotnych z punktu widzenia wymagań ochrony środowiska, w szczególności pomiaru lub  ewidencjonowania wielkości emisji;

12. deklarowany termin i sposób zakończenia eksploatacji instalacji, lub jej oznaczonej części, niestwarzający  zagrożenia  dla  środowiska,  jeżeli  zakończenie  eksploatacji  jest  przewidywane w okresie, na który ma być wydane pozwolenie;

13. deklarowany łączny czas dalszej eksploatacji instalacji, jeżeli ma on wpływ na określenie wymagań  ochrony  środowiska,  oraz  deklarowany  sposób dokumentowania    czasu  jej eksploatacji;

14. deklarowany termin oddania instalacji do eksploatacji w przypadku określonym w art. 19l a;

15. czas, na jaki wydane ma być pozwolenie;

16. numer identyfikacji podatkowej NIP oraz numer REGON posiadacza odpadów;

17. wyszczególnienie  rodzajów  odpadów  przewidzianych  do  wytwarzania,  z  uwzględnieniem ich podstawowego składu chemicznego i właściwości;

18. określenie  ilości  odpadów  poszczególnych  rodzajów  przewidzianych   do   wytworzenia w ciągu, roku;

19. wskazanie sposobu zapobiegania powstawaniu odpadów lub ograniczaniu ilości odpadów i ich negatywnego oddziaływania na środowisko;

20. opis dalszego sposobu gospodarowania odpadami, z uwzględnieniem zbierania, transportu, odzysku i unieszkodliwiania odpadów;

21. wskazanie miejsca i sposobu oraz rodzajów magazynowanych odpadów.

Do wniosku o wydanie pozwolenia należy dołączyć:

1. dokument potwierdzający, że wnioskodawca jest uprawniony do występowania w obrocie prawnym, jeżeli prowadzący instalacje nie jest osobą fizyczną;

2. streszczenie wniosku w języku niespecjalistycznym.

Natomiast wniosek o wydanie zezwolenia na przetwarzanie odpadów powinien zawierać:

1. numer    identyfikacji    podatkowej (NIP)    i    numer    REGON    posiadacza  odpadów, o ile został nadany;

2. wyszczególnienie rodzajów odpadów przewidzianych do przetwarzania;

3. określenie  masy  odpadów  poszczególnych  rodzajów  poddawanych  przetwarzaniu i powstających w wyniku przetwarzania w okresie roku;

4. oznaczenie miejsca przetwarzania odpadów;

5. wskazanie miejsca i sposobu magazynowania oraz rodzaju magazynowanych odpadów;

6. szczegółowy opis stosowanej metody lub metod przetwarzania odpadów, w tym wskazanie procesu  przetwarzania,  zgodnie  z  załącznikiem  nr  l  i  2  do  ustawy,  oraz  opis  procesu technologicznego  z  podaniem  rocznej  mocy  przerobowej  instalacji  lub  urządzenia  a w uzasadnionych przypadkach także godzinowej mocy przerobowej;

7. przedstawienie  możliwości  technicznych  i  organizacyjnych  pozwalających  należycie wykonywać  działalność  w  zakresie  przetwarzania  odpadów,  ze  szczególnym  uwzględnieniem kwalifikacji  zawodowych  lub  przeszkolenia  pracowników  oraz  liczby  i  jakości  posiadanych instalacji i urządzeń odpowiadających wymaganiom ochrony środowiska;

8. oznaczenie przewidywanego okresu wykonywania działalności w zakresie przetwarzania odpadów;

9. opis  czynności  podejmowanych  w  ramach  monitorowania  i  kontroli  działalności  objętej zezwoleniem;

10. opis  czynności,  które  zostaną  podjęte  w  przypadku  zakończenia  działalności  objętej zezwoleniem i związanej z tym ochrony terenu, na którym działalność ta była prowadzona;

11. informacje wymagane na podstawie odrębnych przepisów.

Do wniosku o wydanie zezwolenia należy dołączyć: decyzję o środowiskowych  uwarunkowaniach,  o  której  mowa  w  art.  71  ustawy  OOŚ.

Wniosek o wydanie zezwolenia na transport odpadów (w przypadku transportu odpadów innych niż wytworzone przez prowadzącego stację demontażu pojazdów) powinien zawierać:

1. wyszczególnienie rodzajów odpadów przewidzianych do transportu (przykładowe rodzaje odpadów);

2. oznaczenie obszaru prowadzenia działalności;

3. wskazanie sposobu i środków transportu odpadów;

4. przedstawienie  możliwości  technicznych  i  organizacyjnych  pozwalających  należycie  wykonywać działalność w zakresie transportu odpadów;

5. przewidywany okres wykonywania działalności w zakresie transportu odpadów.

Natomiast wniosek o wydanie zezwolenia na zbieranie odpadów powinien zawierać:

1. numer  identyfikacji  podatkowej  NIP  i  numer  REGON  posiadacza  odpadów,  o  ile  został nadany;

2. wyszczególnienie  rodzajów  odpadów  przewidzianych  do  zbierania (przykładowe  rodzaje odpadów);

3. oznaczenie miejsca zbierania odpadów;

4. wskazanie miejsca i sposobu magazynowania oraz rodzaju magazynowanych odpadów;

5. szczegółowy opis stosowanej metody lub metod zbierania odpadów;

6. przedstawienie  możliwości  technicznych  i  organizacyjnych  pozwalających  należycie wykonywać  działalność  w  zakresie  zbierania  odpadów,  ze  szczególnym  uwzględnieniem kwalifikacji zawodowych lub przeszkolenia pracowników oraz liczby i jakości posiadanych instalacji i urządzeń odpowiadających wymaganiom ochrony środowiska;

7. Oznaczenie przewidywanego okresu wykonywania działalności w zakresie zbierania odpadów;

8. opis  czynności  podejmowanych  w  ramach  monitorowania  i  kontroli  działalności  objętej zezwoleniem;

9. Opis  czynności,  które  zostaną  podjęte  w  przypadku  zakończenia  działalności  objętej zezwoleniem i związanej z tym ochrony terenu, na którym działalność ta była prowadzona;

10. informacje wymagane na podstawie odrębnych przepisów.

Do wniosku o wydanie zezwolenia należy dołączyć decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, o której mowa w art. 71 ustawy OOŚ, jeżeli jest wymagana.

Załącznikami do wniosków powinny być:

1. Zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, wydruk CEIDG;

2. Kserokopia zaświadczenia o numerze NIP;

3. Kserokopia zaświadczenia o numerze REGON;

4. Tytuł prawny do terenu, na którym magazynowane są odpady – np. użytkowanie wieczyste;

5. Kserokopia dowodu uiszczenia opłaty skarbowej wysokości ...... zł;

6. Inne.

Jaki jest cel wydawania takich pozwoleń?

Celem wprowadzenia wszystkich rodzajów pozwoleń na gospodarcze korzystanie ze środowiska jest optymalizacja i minimalizacja zanieczyszczeń (substancji i energii) wprowadzanych do środowiska, w związku z wybranymi rodzajami działalności, które ze względu na rodzaj i skalę mogą powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych lub środowiska.

W przypadku pozwoleń zintegrowanych celem jest ochrona środowiska jako całości.  

Pozwolenie na korzystanie ze środowiska określa bowiem:

1. rodzaj i parametry instalacji istotne z punktu widzenia przeciwdziałania zanieczyszczeniom;

2. wielkość dopuszczalnej emisji w warunkach normalnego funkcjonowania instalacji, nie większą niż wynikająca z prawidłowej eksploatacji instalacji, dla poszczególnych wariantów funkcjonowania;

3. maksymalny dopuszczalny czas utrzymywania się uzasadnionych technologicznie warunków eksploatacyjnych odbiegających od normalnych, w szczególności w przypadku rozruchu i wyłączenia instalacji, a także warunki wprowadzania do środowiska substancji lub energii w takich przypadkach;

4. jeżeli ma to wpływ na określenie wymagań ochrony środowiska:

a. wymagany termin zakończenia eksploatacji instalacji;

b. dopuszczalny łączny czas dalszej eksploatacji instalacji oraz sposób dokumentowania czasu tej eksploatacji;

5. źródła powstawania albo miejsca wprowadzania do środowiska substancji lub energii;

6. termin, od którego jest dopuszczalna emisja.

W treści pozwolenia mogą się pojawić dodatkowe dane wiążące  zainteresowany podmiot takie jak :

1. wielkość i formę zabezpieczenia roszczeń;

2. wymagane działania, w tym wyszczególnienie środków technicznych mających na celu zapobieganie lub ograniczanie emisji, a jeżeli działania mają być realizowane w okresie, na który jest wydane pozwolenie - również termin realizacji tych działań;

3. rodzaj i ilość wykorzystywanej energii, materiałów, surowców i paliw, biorąc pod uwagę zasady ochrony środowiska;

4. zakres i sposób monitorowania procesów technologicznych, w tym pomiaru i ewidencjonowania wielkości emisji w zakresie, w jakim wykraczają one poza typowe wymagania;

5. sposób postępowania w przypadku uszkodzenia aparatury pomiarowej służącej do monitorowania procesów technologicznych, jeżeli jej zastosowanie jest wymagane;

6. sposób i częstotliwość przekazywania informacji i danych, organowi właściwemu do wydania pozwolenia i wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska.

Pozwolenie na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, oprócz w/w wymagań określają:

1. charakterystykę miejsc wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza;

2. usytuowanie stanowisk do pomiaru wielkości emisji w zakresie gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza.

Na obszarze, na którym zostały przekroczone standardy jakości powietrza, pozwolenie powinno być poprzedzone postępowaniem kompensacyjnym mającym na celu zaostrzenie warunków emisji gazów.

Pozwolenie zintegrowane powinno określać:

rodzaj i parametry instalacji istotne z punktu widzenia przeciwdziałania zanieczyszczeniom;

wielkość dopuszczalnej emisji w warunkach normalnego funkcjonowania instalacji, nie większą niż wynikająca z prawidłowej eksploatacji instalacji, dla poszczególnych wariantów funkcjonowania;

maksymalny dopuszczalny czas utrzymywania się uzasadnionych technologicznie warunków eksploatacyjnych odbiegających od normalnych, w szczególności w przypadku rozruchu i wyłączenia instalacji, a także warunki wprowadzania do środowiska substancji lub energii w takich przypadkach;

jeżeli ma to wpływ na określenie wymagań ochrony środowiska:

o wymagany termin zakończenia eksploatacji instalacji;

o dopuszczalny łączny czas dalszej eksploatacji instalacji oraz sposób dokumentowania czasu tej eksploatacji;

źródła powstawania albo miejsca wprowadzania do środowiska substancji lub energii;

termin, od którego jest dopuszczalna emisja.

Pozwolenie zintegrowane powinno także określać, w odniesieniu do instalacji wymagającej pozwolenia zintegrowanego:

rodzaj prowadzonej działalności;

sposoby osiągania wysokiego poziomu ochrony środowiska jako całości;

sposoby ograniczania oddziaływań transgranicznych na środowisko;

wielkość emisji hałasu wyznaczoną dopuszczalnymi poziomami hałasu poza zakładem, wyrażonymi wskaźnikami hałasu LAeq D i LAeq N, w odniesieniu do rodzajów terenów, oraz rozkład czasu pracy źródeł hałasu dla doby, wraz z przewidywanymi wariantami;

ilość, stan i skład ścieków, o ile ścieki nie będą wprowadzane do wód lub do ziemi;

ilość wykorzystywanej wody;

sposoby zapobiegania występowaniu i ograniczania skutków awarii oraz wymóg informowania o wystąpieniu awarii;

sposoby postępowania w przypadku zakończenia eksploatacji instalacji, w tym sposoby usunięcia negatywnych skutków powstałych w środowisku w wyniku prowadzonej eksploatacji, gdy są one przewidywane;

sposoby zapewnienia efektywnego wykorzystania energii.

W przypadku wprowadzania tzw. istotnej zmiany, która może powodować wzrost negatywnego oddziaływania na ludzi i środowisko konieczne jest każdorazowo wcześniejsze dostosowanie warunków pozwolenia do zmienionych okoliczności, względnie uzyskanie nowego pozwolenia zintegrowanego, jeżeli wprowadzana zmiana spowoduje, iż spełnione będą kryteria kwalifikujące instalację jako wymagającą uzyskania pozwolenia zintegrowanego.

Zgodnie z art. 216 POŚ organ właściwy do wydania pozwolenia co najmniej raz na 5 lat powinien dokonać analizy wydanego pozwolenia zintegrowanego. Wydane pozwolenie zintegrowane analizowane jest również, jeżeli nastąpiła zmiana w najlepszych dostępnych technikach, pozwalająca na znaczne zmniejszenie wielkości emisji bez powodowania nadmiernych kosztów, lub wynika to z potrzeby dostosowania eksploatacji instalacji do zmian przepisów o ochronie środowiska.

Czy w ostatnich latach liczba takich pozwoleń zwiększa się, czy wprost przeciwnie, zmniejsza się?

Syntetycznie ujęty pełny zakres wyników badań statystycznych, funkcjonujące podsystemy Państwowego Monitoringu Środowiska oraz źródła administracyjne charakteryzujące stan, zagrożenie i ochronę środowiska w poszczególnych latach na tle lat poprzednich prowadzi GUS.. Dane dotyczą warunków naturalnych i poszczególnych komponentów środowiska. Analizowana też jest problematyka odpadów, promieniowania i hałasu, skutków zdrowotnych degradacji środowiska oraz działalność na rzecz ochrony i kontroli środowiska, ekonomicznych aspektów ochrony środowiska, w tym nakładów inwestycyjnych i efektów rzeczowych oraz wydatków bieżących.

„Ochrona środowiska 2015” jest kolejnym, wydawanym corocznie od 1972 r., zbiorczym

opracowaniem Głównego Urzędu Statystycznego, a dwudziestą dziewiątą ogólnodostępną edycją publikacji o tematyce ekologicznej.

Według szacunków Ministerstwa Środowiska, nakłady inwestycyjne w ochronie środowiska to około 63,9 mld zł w latach 2007–2010 i 61,4 mld zł w latach 2011–2014, czyli około 15 mld zł średniorocznie przez 8 lat. Jest to praktycznie dwukrotny wzrost nakładów, bo według Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) nakłady w 2005 r. na ochronę środowiska i gospodarkę wodną wyniosły jedynie 7,5 mld zł [Projekt polityki ekologicznej państwa na lata 2007–2010].

Wdrażanie prawnych, organizacyjnych, technicznych środowiskowych rozwiązań, szczególnie w kwestiach standardów emisji gazów, standardów produkcyjnych, pozwoleń środowiskowych, zobowiązań co do technik BAT, wyposażenia zakładów przemysłowych, kanalizacji i oczyszczalni na wsiach i w miastach, systemów składowania śmieci, recyklingu, bezpiecznego składowania odpadów, kontroli i monitorowania wraz z zapobieganiem wypadkom niosącym zagrożenia dla środowiska, ocen wpływu na środowisko, dostępnych do informowania i uczestniczenia społeczeństwa w procesach decyzyjnych, jak również wspieranie działań mających na celu mnożenie proekologicznych praktyk, powoduje wzrost świadomości ekologicznej. Ten stan rzeczy przekłada się również na wzrost ilości uzyskiwanych przez podmioty gospodarcze pozwoleń na korzystanie ze środowiska. 

Jak duży wpływ ma takie działanie na środowisko naturalne? 

W minionych latach krótkowzrocznej polityki doprowadzono do katastroficznego stanu polskiego środowiska przyrodniczego. Polski rząd w sposób rażący zaniedbywał środowisko, koncentrując się głównie na rozwoju ciężkiego przemysłu i niekontrolowanej eksploatacji naturalnych zasobów. W ten sposób Polska stała się jednym z najbardziej zanieczyszczonych krajów w Europie. Badania przeprowadzone po roku 1989 wykazały, że jakość wody, powietrza, gleby i lasów obniżyła się dramatycznie, szczególnie wokół centrów przemysłowych na Śląsku i w okolicach Krakowa.

Reformy rynkowe, takie jak zniesienie kontroli cen surowców i dotacji państwowych, prywatyzacja przemysłu i zagraniczne inwestycje wraz międzynarodową konkurencją wprowadzały nierzadko nowoczesne metody i technologię. W rezultacie wiele niewydajnych zakładów, które nierzadko zanieczyszczały środowisko, zostało zamkniętych.

Chociaż wiele firm wprowadziło politykę zrównoważonego rozwoju, wiele przedsiębiorstw, szczególnie fabryk, wolało ponosić kary finansowe niż inwestować w odpowiednie kosztowne wyposażenie. Wciąż gospodarka zasobami przyrodniczymi jest daleko w tyle za unijnymi wymogami, na skutek zwiększającej się liczby sektorów przemysłu, który jest coraz bardziej materiało i energochłonny. 

Ponadto, wraz z podnoszeniem się standardu życia, społeczeństwo nabiera konsumpcyjnych nawyków, które okazują się szkodliwe dla środowiska. Zauważono również, że niektóre firmy inwestujące w Polsce koncentrują się tylko na powiększaniu swoich dochodów, lekceważąc całkowicie kwestie ochrony środowiska. 

Obecnie wprowadza się projekty skierowane na redukcję nakładu naturalnych zasobów potrzebnych do wyprodukowania produktu albo świadczenia usługi na wszystkich etapach procesu produkcyjnego i konsumpcyjnego. Podnoszenie świadomości obywateli, producentów i konsumentów wydaje się być podstawowym czynnikiem.

Zdecydowanie należy stwierdzić, że stosowanie takich narzędzi, jakim są pozwolenia na korzystanie ze środowiska oraz systematyczna kontrola ich przestrzegania przyczyniły się w sposób istotny do poprawy stanu środowiska w Polsce.

Stan środowiska w Polsce jest coraz lepszy, na co wskazuje Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) w raporcie ogłoszonym w 2015 r. Nawołuje więc m.in. do inwestycji w zielone technologie.

Według OECD, rozwój gospodarki nie skutkuje już nadmierną emisją gazów cieplarnianych i szeregiem innych zanieczyszczeń powietrza, wytwarzaniem odpadów oraz poborem wody. Wzmocniono polityki i instytucje środowiskowe.

OECD zauważa jednak, że Polska nadal znajduje się w grupie krajów Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, których gospodarka opiera się w największym stopniu na węglu i zasobach naturalnych. Dlatego nawołuje do wzmocnienia zachęt na rzecz transformacji gospodarki na bardziej sprzyjającą środowisku i do zmniejszenie stopnia narażenia ludzi na niebezpieczne zanieczyszczenia.

Obecny stan środowiska przedstawiono w oparciu o Raport z 2014 r. wykonany przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (BIBLIOTEKA MONITORINGU ŚRODOWISKA, Warszawa 2014)

Stan powietrza w Polsce zależy głownie od wielkości i przestrzennego rozkładu emisji ze źródeł stacjonarnych i mobilnych, jak również przepływów transgranicznych i przemian fizyko- chemicznych zachodzących w atmosferze. Procesy te mają wpływ zarówno na kształtowanie się tzw. tła zanieczyszczeń będącego wynikiem ustalania się stanu równowagi dynamicznej w dalszej odległości od źródeł emisji, jak również mają one wpływ na zasięg występowania podwyższonych stężeń w rejonie bezpośredniego oddziaływania źródeł.

Po znaczących redukcjach emisji wszystkich zanieczyszczeń do powietrza w Polsce w latach 90ych XX wieku, po roku 2000 wyraźnie utrzymała się jedynie spadkowa tendencja emisji dwutlenku siarki. Emisje pozostałych głównych zanieczyszczeń: NOx, NH3, niemetanowych lotnych związków organicznych (NMLZO) oraz pyłu pozostają na zbliżonym poziomie.

Polska osiągnęła i dotrzymuje limity emisji określonych na 2010 r. w Traktacie o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej w zakresie dyrektywy 2001/81/WE w sprawie krajowych pułapów emisji dla niektórych zanieczyszczeń powietrza. Jednocześnie w ramach Konwencji w sprawie transgranicznego zanieczyszczenia powietrza na dalekie odległości, mając na uwadze przeciwdziałanie zakwaszeniu, eutrofizacji i powstawaniu ozonu w warstwie przyziemnej ustanowiono nowe cele w zakresie redukcji emisji dla zanieczyszczeń gazowych objętych ww. porozumieniami i dodatkowo określono cele redukcji dla pyłu PM2,5. Nowe pułapy emisji należy osiągnąć do roku 2020.

Polska wyróżnia się stosunkowo małymi zasobami wód wynoszącymi ok. 1500 m3/rok/mieszkańca, co stanowi zaledwie ok. 36% średniej europejskiej. Efektem tego jest występowanie w części obszaru Polski trudności w zaopatrzeniu w wodę. W szczególności na południu Polski wodochłonny przemysł i rozwój procesów demograficznych oraz naturalne warunki geograficzne i hydrograficzne powodują występowanie silnych deficytów wody. Na południu kraju występuje także znaczna zmienność przepływu wód w rzekach w czasie silnych opadów deszczu i przemieszczania się znacznych ilości wód powodziowych stanowiących m.in. spływy z terenów górskich. Wszystkie te czynniki utrudniają racjonalne gospodarowanie wodami, a stosunkowo mała pojemność retencyjna sztucznych zbiorników nie pozwala na skuteczne niwelowanie problemów wynikających z okresowych nadmiarów i deficytów wód powierzchniowych. 

Pod względem ilości pobieranej wody w przeliczeniu na mieszkańca Polska jest krajem o niskim zużyciu wody. Podstawowym problemem w zakresie zaopatrzenia w wodę ludności jest w dalszym ciągu mała dostępność wody wysokiej jakości, pomimo wyraźnego spadku wielkości poborów wody przez przemysł i gospodarstwa domowe w ostatnim dziesięcioleciu.

W podsumowaniu można powiedzieć, że najważniejszymi czynnikami powodującymi presje na wody powierzchniowe są: gospodarka komunalna, rolnictwo i hodowla oraz przemysł (zwłaszcza przemysł wydobywczy, energetyczny, rolno-spożywczy). Stąd przeciwdziałania koncentrują się także w tych sektorach i od czasu przystąpienia Polski do struktur UE są wyraźnie wzmocnione wymaganiami wspólnotowymi.

Największym jednak problemem w skali kraju są ścieki komunalne wnoszące do wód znaczące ładunki substancji biogennych, czyli związków azotu i fosforu.

Duża koncentracja przemysłu (w tym wydobywczego), zwłaszcza na obszarach stanowiących początkowe biegi rzek Wisły i Odry, powoduje zmiany w stosunkach wodnych oraz konieczność odprowadzania ścieków do powierzchniowej sieci rzecznej prowadzącej niewielkie ilości wód. W związku z tym, w południowej części kraju niektóre Jednolite części wód (JCW) prowadzą wody złej jakości, o słabym i złym stanie ekologicznym. Dotrzymanie standardów dobrego stanu wód na tych obszarach jest tym bardziej trudne, że koncentracji przemysłu towarzyszy wysoka gęstość zaludnienia. Stan ten dotyczy w równej mierze dorzecza Wisły i dorzecza Odry.

W przypadku wód podziemnych głównymi przyczynami ich słabego stanu ilościowego jest pobór wody przez duże ujęcia komunalne i przemysłowe oraz odwadnianie górnicze, co powodowało niekorzystne zmiany położenia zwierciadła wód podziemnych. 

Do poprawy jakości wód śródlądowych powinna przyczynić się realizacja ustaleń Programu wodno-środowiskowego kraju, planów gospodarowania wodami oraz Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych.

Analizując dane z 2012 r., można stwierdzić, że w kierunkach użytkowania (wykorzystania) powierzchni w poszczególnych województwach przeważają użytki rolne, z wyjątkiem województwa lubuskiego i zachodniopomorskiego.

W latach 2005-2012 nie zaobserwowano zasadniczych zmian w strukturze użytków rolnych. Grunty orne stanowiły 73,5-73,8% całkowitego areału użytków rolnych, trwałe użytki zielone ok. 21%, sady 1,5%, grunty rolne zabudowane 2,7-2,8%, a grunty pod wodami i rowami ok. 1%.

Ponad 90% powierzchni kraju, jest w użytkowaniu rolnym i leśnym. Zmiany użytkowania powierzchni ziemi obserwowane w ciągu ostatnich dziesięciu lat są nieznaczne. Wzrasta powierzchnia terenów zurbanizowanych i zabudowanych, a wokół dużych ośrodków miejskich obserwuje się występowanie zjawiska suburbanizacji.

Ponad 96% gleb ornych charakteryzuje się naturalną lub tylko nieco podwyższoną zawartością metali ciężkich, co pozwala zaklasyfikować je jako gleby o wysokiej jakości, na których jest możliwa produkcja bezpiecznej żywności. Nie obserwuje się istotnych zmian w zakresie jakości gleb, które w sposób znaczący mogłyby wpłynąć na ich przydatność do produkcji żywności.

W zadowalający sposób wzrasta udział gospodarstw ekologicznych w powierzchni użytków rolnych, chociaż wartość ta pozostaje w dalszym ciągu niższa niż średnia w krajach UE.

Procent zakładów przekraczających dopuszczalne poziomy hałasu wykazuje w ciągu ostatnich dwudziestu lat tendencję spadkową. Szczególnie jest to widoczne dla pory dziennej, w której odsetek zakładów przekraczających poziomy dopuszczalne spadł z prawie 50% w latach 1993-1996 do niecałych 30% w latach 2007-2011.

Dane uzyskane w ramach monitoringu promieniowania elektromagnetycznego (PEM) prowadzonego przez wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska od 2008 r. dla miejsc dostępnych dla ludności wskazują, iż poziom sztucznie wytwarzanych pól elektromagnetycznych jest bardzo niski i stanowi jedynie kilka procent wartości dopuszczalnej wynoszącej 7 V/m.

W żadnym punkcie pomiarowym nie odnotowano przekroczenia dopuszczalnego poziomu PEM w środowisku. Zdecydowana większość wyników natężenia pola elektromagnetycznego mieściła się w przedziale 0,1-0,5 V/m,

Analizując wyniki monitoringu PEM uzyskane w latach 2008-2012 można zaobserwować, że wyższe względem pozostałych wartości średnich arytmetycznych natężenia pola elektromagnetycznego uzyskiwane są na obszarach centralnych dzielnic i osiedli miast o liczbie mieszkańców przekraczającej 50 tys., co jest wynikiem większej liczby źródeł PEM występujących na terenach silnie zurbanizowanych. Natomiast ciekawy jest fakt niewielkiej tendencji spadkowej natężenia pola elektromagnetycznego pomimo stale rosnącej liczby źródeł pól elektromagnetycznych. Może być to wynikiem zmian technologicznych i zmian mocy nadajników, co z kolei rekompensowane jest ich gęściejszym rozmieszczeniem.

Zapewnienie bezpieczeństwa radiologicznego kraju wymaga wiedzy na temat przemieszczania się izotopów promieniotwórczych w środowisku i bieżącego monitorowania jego stanu. Wymusza to konieczność prowadzenia systematycznego i jednolitego poboru próbek i systemu pomiarów umożliwiających ocenę nawet niewielkich zmian poziomu skażeń w środowisku w jego poszczególnych komponentach, tj. w powietrzu, wodach powierzchniowych, osadach dennych i glebie. Podkreślenia wymaga jednak fakt, że wszystkie wartości pomiarów wykonane w latach 2008-2012 są na bardzo niskim poziomie, niezagrażającym zdrowiu ludzi i jakości środowiska naturalnego.

Obecnie powszechny jest pogląd, że substancje zubażające warstwę ozonową są główną przyczyną niedoborów całkowitej zawartości ozonu w minionych dziesięcioleciach. Wyniki ostatnich badań wskazują również na powiązania pomiędzy stanem warstwy ozonowej a zmianami klimatu, co wymaga dalszych obserwacji i wyjaśnień. Ważnym naukowym wyzwaniem pozostają w dalszym ciągu pomiary oraz monitoring całkowitej zawartości i rozkładu pionowego ozonu.

Pewne wzrostowe tendencje zawartości ozonu w górnych warstwach atmosfery mogą potwierdzać skuteczność ograniczeń w produkcji substancji niszczących warstwę ozonową wprowadzonych przez Protokół Montrealski.

Polska jako członek Unii Europejskiej uczestniczy w realizacji wielu działań na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, a przeciwdziałanie zmianom klimatu jest jednym z najważniejszych celów polityki ekologicznej Polski.

W obliczu nieuchronnych skutków zmian klimatu niezbędne jest zmniejszenie podatności społeczeństw na skutki zmian klimatu poprzez wzmocnienia drugiego filaru polityki klimatycznej, czyli adaptacji do zmiana klimatu. Strategiczny Plan Adaptacji do roku 2020 z perspektywą do roku 2030 wpisuje się w działania podejmowane w Europie w celu dostosowania sektorów gospodarczych i społeczeństw do następstw zmieniających się warunków klimatycznych. SPA 2020 stanowi pierwszy krok w kierunku zdefiniowania długofalowej wizji adaptacji do zmian klimatu w perspektywie końca XXI wieku. Planowanie działań w tak długim horyzoncie czasowym jest konieczne m.in. z uwagi na niekorzystne zjawiska klimatyczne i pogodowe, których natężenie i częstotliwość zwiększy się istotnie na przestrzeni najbliższych dekad w porównaniu do sytuacji obecnej. Ma to kluczowe znaczenie dla zachowania odporności gospodarki i zapewnienia jej konkurencyjności w warunkach stresu klimatycznego, według zgodnych opinii mającego osiągnąć szczególnie dojmujący wymiar w drugiej połowie bieżącego stulecia.

Czy te zasady będą w przyszłości zaostrzane? 

Patrząc na zmiany przepisów, jakie miały miejsce na przestrzeni wielu lat można wnioskować, że obowiązkiem uzyskania odpowiednich pozwoleń na korzystanie ze środowiska zostanie objętych coraz więcej podmiotów. Ponadto ilość i szczegółowość informacji, jaka jest niezbędna do uzyskania odpowiedniej decyzji jest coraz większa. Widać ten trend szczególnie w przypadku gospodarki odpadami. 

Dziękuję za rozmowę. 

Dorota Kamińska jest ekspertem inżynierii środowiska. Pracowała, jako ekspert, doradzając firmom przechodzącym procedury przeglądów środowiskowych i ocen oddziaływania na środowisko, doradzała również w przypadkach ubiegania się o pozwolenia wodnoprawne i inne oraz występowała przed sądami jako biegły sądowy w sprawach dotyczących ochrony środowiska.

 

Rozmawiała Sonia Rejnik, główny specjalista ds. promocji projektu “3xŚrodowisko”.

Projekt „3xŚrodowisko” wspiera działania pro-ekologiczne w firmach z sektora MSP. Pokazuje, że ochrona środowiska zaczyna się od obniżania rachunków, czyli od oszczędzania wody, energii elektrycznej i innych zasobów. Firmy mogą wypracować metody takich działań podczas bezpłatnych warsztatów oraz korzystając  

z bazy dobrych praktyk. Projekt jest dofinansowany z udziałem instrumentu finansowego Unii Europejskiej LIFE+ i ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

strona:www.3xsrodowisko.pl 

facebook:  www.facebook.com/Ekologiawfirmie


Facebook